De Vrijthofstraatjes doorkruisen een paar mooie oude Maastrichtse wijken, het Kommelkwartier en het Statenkwartier, deze liggen in de oude Maastrichtse stadscentrum binnen de oude stadsmuren.

vrijthofstraatjes brusselsestraat vroeger

Het Kommelkwartier: De wijk ontleent haar naam aan het pleintje de Kommel op de plaats waar de Brusselsestraat, de Grote Gracht en de Calvariestraat samenkomen. Er zijn een aantal theorieën waar de naam "kommel" of "commert" vandaan zou komen. Zo zou het van "kumulus" komen, hetgeen in het Latijn "heuvel" betekent.

Het Kommelkwartier ligt op een smalle strook ten westen van het Sint Servaasklooster na, buiten de eerste middeleeuwse stadsomwalling. In de tweede helft van de 14e eeuw werd het grootste deel van het gebied bij de stad Maastricht gevoegd door de bouw van de tweede middeleeuwse muur. Deze muur liep ongeveer waar nu de Jekerstraat ligt (en het verlengde daarvan, aansluitend op de nog bestaande muur in het Aldenhofpark). Zowel van de eerste als van de tweede muur zijn nog delen bewaard.De wijk telt een groot aantal monumenten, met name kloosters. Aan de Kommel ligt het enige klooster dat nog als zodanig in gebruik is: het klooster van de Zusters onder de Bogen. Het oudste deel is een restant van de 12e-eeuwse Sint Servaasproosdij, dat door zware romaanse bogen met het westwerk van de Sint-Servaasbasiliek is verbonden.
Aan de overkant van de Kommel ligt de gotische Kruisherenkerk, met bijbehorend klooster, uit de 15e eeuw. Hierin is het 5-sterren Kruisherenhotel gevestigd. Het plein is in 2008 autovrij gemaakt en er is een kunstwerk geplaatst van Arthur Spronken.
Een ander historisch kloostercomplex is het Tweede Fransciscanenklooster aan de Minderbroedersberg. De 18e-eeuwse kerk en kloostergebouwen hebben vanaf de Franse tijd diverse bestemmingen gehad (o.a. rechtbank en gevangenis). Momenteel is de bestuurszetel van de Universiteit van Maastricht hier gevestigd.

Het Statenkwartier:

Het Statenkwartier ligt in het noordwesten van het Maastrichtse stadscentrum en wordt begrensd door de wijken Binnenstad en Kommelkwartier in het zuiden, het Boschstraatkwartier in het oosten en het Frontenkwartier in het noordwesten. De belangrijkste begrenzende straten zijn de Grote Gracht met in haar verlengde de Brusselsestraat, de Statensingel en de Boschstraat.

Het gebied van het huidige Statenkwartier ging pas in de Late Middeleeuwen deel uitmaken van de stad Maastricht. In de tweede helft van de 14e eeuw werden de huizen, die toen al langs de hoofdwegen Brusselsestraat, Capucijnenstraat en Boschstraat stonden, bij de stad gevoegd door de bouw van de tweede middeleeuwse omwalling.

In de 19e eeuw ontwikkelde zich het noordelijk deel van de wijk (het huidige Sphinxterrein) tot wat wellicht de bakermat van de Industriële Revolutie in Nederland genoemd kan worden.
In het zuidelijk deel van de wijk overheersen de kloosters en de aan kloosters gerelateerde scholencomplexen. Voorbeelden van monumentale religieuze gebouwen:
Sint-Andrieskerk (14e/15e eeuw), de Beyart (15e-eeuwse ruïne van kloosterkerk en laat-19e eeuws klooster van de Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis), de Cellebroederskapel, 16e-eeuwse gotische kapel (met fraai Bivignat-orgel), de Capucijnenkerk (17e eeuw), Ursulinenklooster (neogotische kerk van Johannes Kayser), Synagoge (1840)
Monumentale onderwijsgebouwen: Hof van Tilly (18e-eeuws stadspaleis, nu in gebruik bij de Universiteit Maastricht), Huis Soiron (rijk gedecoreerd 18e eeuws herenhuis van architect Mathias Soiron, thans UM), Sint-Servatiusschool (1912, waarschijnlijk ontworpen door Pierre Cuypers), Ursulinenkweekschool (1933, Alphons Boosten), Ursulinenlyceum (1938, Alphons Boosten)

Andere monumenten zijn verder het 17e-eeuwse Misericordehuisje, het Hofje van de Twaalf Apostelen en de Sint-Lidwinakliniek. Verder zijn met name aan de Boschstraat, de Bogaardenstraat, de Grote Gracht en de Brusselsestraat talloze monumentale herenhuizen te bewonderen.

(bron: Wikipedia)